आठवणी नानाशास्त्रींच्या
"हरीमामा" - भाग २
नानाशास्त्री वरणगांवकर खामगांवच्या पंचक्रोशीत एक नावाजलेले वैद्य, परवानाधारक शिकारी, प्रतिष्ठित व्यक्तिमत्व होते. त्यांच्या व त्यांच्या काही मित्रांच्या तसेच किस्स्यांच्या काही आठवणी या लघु मालिकेतून देण्याचा प्रयत्न.
या मालिकेचा पहिला एक भाग प्रकाशित होऊन एक महिना उलटून गेला. दुसरा भाग तयार होता खरा पण कार्यबाहुल्ल्यामुळे त्याला finishing touch देणे काही होत नव्हते. शेवटी आज हे कार्य पुर्णत्वास नेण्याचे ठरवूनच टाकले. त्यामुळे आता आज हा लेख प्रकाशित होईलच.
ही आठवण तशी या मालिकेच्या पहिल्या लेखाच्या आधीची पण जलंबला प्रत्यक्ष गेल्याने प्रथम तेथील आठवणी लिहिल्या गेल्या आणि ते योग्यही झाले. वास्तविक पाहता आजचा हा दुसरा लेख मला नानाशास्त्री, त्यांचे मित्र, त्यांनी भेटी दिलेली छोटी-छोटी गावे यांची आठवण करून देणारा पहिला लेख होता, आज तो या मालिकेच्या दुसऱ्या क्रमांकावर सादर करीत आहे. शिवाय नानाशास्त्रींनी जेव्हा देह ठेवला तेव्हा मी इयत्ता सहावीत होतो त्यामुळे मला स्मरण होतील तेवढ्या त्यांच्या आणि त्यांचे मित्र आदींच्या आठवणी या मालिकेत सादर करण्याचा प्रयत्न मी करीत आहे.
फेब्रुवारी 26 ची ती संध्याकाळ, निश्चित तारीख काही लक्षात नाही. माझ्या सासूबाईंना भेटण्यासाठी म्हणून सिल्वरसिटी हॉस्पिटलमध्ये गेलो होतो. आयसीयू मध्ये जाता येईल या अनुषंगाने आयसीयू मधील पेशंटला भेटण्याच्या रुग्णालयाच्या निर्धारित वेळेवर मी गेलो होतो. मोठमोठ्या रुग्णालयाचे कर्मचारी, स्वागत कक्षातील कर्मचारी रुग्णाच्या नातेवाईकांशी अशा पद्धतीने वागतात, बोलतात त्यावरून सौजन्यपूर्वक वागणूक कशी नसते हे कळते. आयसीयू मध्ये गेल्यावर आणि सासूबाईंना भेटल्यानंतर तिथे एक 96 वर्षाचे गृहस्थ सुद्धा दाखल असल्याचे मला दिसले. त्यांच्यासाठी म्हणून त्यांचा साठीच्या घरात असलेला त्यांचा पुत्र सुद्धा होता. दुसऱ्या दिवशी माझ्या मित्राच्या आईला त्याच हॉस्पिटलमध्ये दाखल केल्यामुळे त्यांना भेटण्यासाठी म्हणून पुन्हा गेलो तर तो साठीतला गृहस्थ त्याच्या भावंडासमवेत आयसीयूच्या बाहेर खुर्चीवर बसलेला दिसला. इस्पितळात गेल्यावर लोकांचे उदास, केविलवाणे, चिंताग्रस्त, भयग्रस्त असे चेहरे पाहून मला सुद्धा बेचैन वाटत असते म्हणून मी कित्येकदा रुग्णालयात दाखल असलेल्या व्यक्तीच्या नातेवाईकांशी संवाद साधत असतो. त्यामुळे कालच्या त्या आयसीयू मधील वृद्ध गृहस्थाच्या मुलाशी मी सहज तब्येतीची चौकशी केली तेव्हा त्याने ठीक आहे म्हणून म्हटले. त्यानंतर कोण, कुठले म्हणून विचारपूस झाली. त्यांना त्यांचे गाव विचारले असता लांजूड असे ते उत्तरले. लांजूड येथे राहणारे ते धुमाळे बंधू होतें.
 |
| धुमाळे बंधू, लांजूड |
लांजूड हे नाव ऐकताच कळ दाबल्याबरोबर गोळीला बंदुकीतून सुटण्यास जसा एक क्षणही लागत नाही तसा मी क्षणात गतकाळात गेलो मला माझे आजोबा नानाशास्त्री, त्यांचे मित्र, त्यांनी भेटी दिलेली छोटी-छोटी खेडी, परवानाधारक शिकारी असल्याने त्यांनी केलेल्या शिकारींचे किस्से आठवू लागले. खामगांव-नांदुरा रोडवर खामगांव पासून आठ किमी अंतरावर लांजूड फाटा आहे. लांजूड मला लहानपणापासून ठाऊक होते पण लांजूडचे हे दहा-बारा किमीचे अंतर गाठण्यास मात्र मला चाळीशी पार करावी लागली. दहा-बारा वर्षांपूर्वी जेव्हा लांजूडला गेलो होतो तेंव्हा फाट्यापासून लांजूडपर्यंत जाणारा सपाट जमिनीचा, दोन्ही बाजूस काळीशार जमीन, चांगली शेती असलेला असा तो रस्ता आणि लांजूड गांव माझ्या मनात बसले होते. त्यावेळी मी माझ्या कामाने लांजूडला गेलो होतो. हरी मामांच्या घरी सुद्धा गेलो होतो.
"काय साहेब कोणत्या विचारात पडले ?" त्या माणसाच्या या प्रश्नावरून मी पुन्हा भानावर आलो आणि त्यांना म्हटले हरी मामा कोळी ना ओळखता का ? "हाव" ते गृहस्थ उत्तरले. "तुम्ही कसं काय वळखता त्याइले?" मला उद्देशून त्यांनी प्रश्न केला. "ते शिकारी होते न ?" असा प्रश्न मी त्यांना करताच त्यांनी दोन क्षण मला न्याहाळले आणि म्हणाले "तुम्ही नानाशास्त्रीचे कोन?" त्यांनी एकदम माझ्या आजोबांचे नाव काढल्यामुळे मला आनंद झाला, आश्चर्यही वाटले. दवाखान्यात भरती असलेल्या त्यांच्या 96 वर्षीय वडिलांच्या तोंडून त्यांनी माझे आजोबा नानाशास्त्री यांचे वर्णन, नाव आणि किस्से ऐकले होते. मग हरी मामा, त्यांचा मुलगा लक्ष्मण काका यांच्या आठवणी निघाल्या.
माझ्या डोळ्यासमोर हरी मामा उभे राहिले. काळाशार वर्ण, डोक्याला फेटा, मजबूत बांधा, करारी चेहरा, धोतर त्यावर कुर्ता, पायात जोडा, असे हरी मामा मला स्पष्ट आठवले. त्यांना माझ्या आजीने भाऊ मानले होते म्हणून आम्ही सर्व त्यांना हरी मामा म्हणत असू. ते आमच्याकडे आले की अंगणात खुर्ची असूनही जमिनीवरच बसत. आजोबा पूजादी कार्यात व्यस्त असले की ते त्यांच्या सदऱ्याच्या खिशातून कागदी वेष्टण असलेले बिडीचे पाकीट काढत आणि बीडीचे झुरके मारत बसत. मग आई किंवा काकू त्यांचा चहा ठेवत असे. थरथरत्या हातानी चहा पितांना हरी मामांची भरदार मिशी चहात बुडत असे. त्यांचा हात इतका थरथर कापत असे की आम्हा लहान मुलांना बशी पडते की काय असे वाटत असे. मग ते आम्हाला शिकारीच्या गोष्टी सांगत आम्ही त्यांच्याशी काही बोललो की ते ''होजी" किंवा "जीहो" असे म्हणून प्रतिसाद देत असत. हरी मामा भालाफेकी मध्ये खूप निष्णात होते. अचूक नेम धरून त्यांनी भाला फेकला की रानडुक्कर पडलेच म्हणून समजा. असे माझे आजोबा सांगत असत. हरी मामांच्या आठवणीमुळे मी काही काळ स्तब्ध होतो.
 |
| हरी मामा AI इमेज |
"भाऊ आजकाल कोणी कोणाशी बोलत नाही तुम्ही बोलले म्हणून वळख निघाली" या धुमाळे यांच्या वाक्याने मी पुन्हा भानावर आलो. त्यांच्या वडिलांची प्रकृती बरी व्हावी म्हणून त्यांना शुभेच्छा दिल्या. "लांजुड ले ये जा" ते म्हणाले. धुमाळे यांच्याशी दवाखान्यात चार आपुलकीचे शब्द बोलल्यावर असा परिचय निघाला. नानाशास्त्रींनी सुद्धा अशीच आपुलकीची माणसे जोडली होती. आमचे आजोबा नानाशास्त्री, हरी मामा, लांजूड या आठवणी घेऊन मी रुग्णालयातून बाहेर पडलो. शेजारच्या चहाच्या दुकानातल्या रेडिओवर गीताच्या ओळी वाजत होत्या
आते है लोग, जाते है लोग
पानी पे जैसे रेले
जाने के बाद आते है याद
गुजरे हुए वो मेले.....
... पुढील भाग वाचण्यासाठी ब्लॉग वाचत राहा, इतरांना शेअर करा, टिप्पणी देण्यास विसरू नका.
✍️विनय वि. वरणगांवकर©
खामगांव
लेख खूप चांगला आहे. तुमच्या या लेखामुळे मागच्या जुन्या आठवणी जागृत झाल्या. हरी मामा डोळ्यासमोर उभे राहिले. खूप साधं व्यक्तिमत्व होत. अशी लोक आजकाल खूप कमी पाहायला मिळतात.
उत्तर द्याहटवाखुपच छान........
उत्तर द्याहटवा