Article about iran , some memories and agitation in India

 इराण, इराणी आणि इराणी चहा .

इराण मधून पारशी लोक आले ते इथलेच झाले, इथल्या संस्कृतीत मिसळून गेले, इथल्या मोठा विकासास हातभार लावला त्याप्रमाणे या देशात झालेल्या इतरांनीही त्याचे अनुकरण करायला नको का ?

इराणवर अमेरिका आणि इजरायलने हल्ले केल्यानंतर इराण बाबत त्वरीत उहापोह सुरु झाला. आजकाल मिडीया सोशल मिडीयावर इतकी भाऊगर्दी झाली आहे की विचारता सोय नाही. सर्वच विषयांवर एका पाठोपाठ एक असे लिखाण, मथळे येतं राहतात. इराणवरील आक्रमणाबाबत सुद्धा तसेच झाले. इराण, पर्शिया, तेलसाठे वेगवेगळ्या प्रकारचे मिसाईल, युद्धात सामील देशांकडे असलेली अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रे, इराणनी लपवून ठेवलेली युद्ध सामग्री सगळे-सगळे मिडीया व सोशल मिडीयावर धडाधड येऊन धडकले. म्हटले आता या अशा इराणी भाऊगर्दीत आपण काय लिहावे ? आणि बस इराणी शब्द डोक्यात आला आणि देवा शपथ खरे सांगतो खोटे सांगणार नाही या उक्ती प्रमाणे सर्वात पहिले आठवली ती अरुणा इराणी आता तुम्ही म्हणालं अरुणा इराणी मध्ये असे काय आठवण्यासारखे ? तर अगदी बरोबर आहे, पण बऱ्याच सिनेमात ती दिसली आणि इराण विषयावरून आठवली. तशी ती काही एकदमच वाईटही होती असेही नाही. सहनायिकेच्या भूमिका चांगली करायची बिचारी. आता मनुष्याला कोणत्या वेळी नेमकी कोणती गोष्ट आठवेल याच्यावर काही नियंत्रण नसते त्यामुळे इराण विषयाने इराण, इराणी असे शब्द आठवल्यावर पहिले अरुणा इराणी, 

मग त्यानंतर आठवला तो बोमन इराणी. बोमन इराणीचा चित्रपटात प्रवेश तसा त्याच्या वयाच्या उशिरानेच झाला परंतु त्याने अभिनयाचा एक वेगळा ठसा उमटवला. त्याही पूर्वी हिंदी सिनेमांमध्ये हनी इराणी आणि डेझी इराणी अशा दोन बालकलाकार होत्या. हनी आणि डेझी या दोघी एकच होत्या की वेगवेगळ्या ? हा आणखी अधिकचा शोध लावण्याच्या भानगडीत मी काही पडलो नाही परंतु कुठेतरी हनी इराणी ही सुप्रसिद्ध चित्रपट कथा लेखक जावेद अख्तर यांची पत्नी असल्याचे वाचले होते तसेच तिने काही चित्रपटांच्या कथा सुद्धा लिहिल्या होत्या हेही आठवले. आणि हो एवढेच काय तर मानेक इराणी सुद्धा आठवला. 

याचे नांव मानेक होते की माणिक हे सुद्धा हाडाचे सिने अभ्यासकच सांगू शकतील. पण इराणी म्हटल्यावर मानेक हेच त्याचे नांव असावे कारण माणिक हा मराठी शब्द. तर हा मानेक इराणी म्हणजे कोण ? हा अनेकांना प्रश्न पडला असेल पण बऱ्याच वाचकांना बिल्ला म्हटल्यावर नक्कीच तो नक्कीच आठवेल याची मला खात्री वाटते. गाजलेल्या हिरो सिनेमात व्हिलनचा असिस्टंट दाखवलेला बिल्ला याचे खरे नाव मानेक इराणी होते पण हिरो सिनेमामुळे सर्व लोक त्याला बिल्ला म्हणूनच ओळखू लागले. तर असे हे इराण वरून पडलेल्या इराणी नावा संबंधीचे पुराण.

     दुसरी आठवलेली गोष्ट म्हणजे भारतीयांचे आवडते पेय अर्थात चहाची. इराणी आणि चहा या योगाची. आपला भारत देश म्हणजे इतर अनेक देशातील नागरिकांचा आश्रयदाता. इतका आश्रयदाता की पिढ्यांपिढ्या पासून येथे राहत असलेल्या मूळ भारतीय नागरिकांना आता त्याचा त्रास व्हायला लागला. तसेच पूर्वाश्रमीच्या पर्शिया मधून म्हणजेच आताच्या इराण मधून इराणचे मूळ रहिवासी असलेले जे पारशी लोक होते त्यांना मुस्लिमांनी निष्कासित केल्यावर या लोकांनी आवो जावो घर तुम्हारा असे असलेल्या आपल्या भारतात आश्रय घेतला. पण हे पारशी लोक इतर घुसखोरांसारखे नव्हते हे इथे राहिले आणि यांनी या देशाच्या विकासात सुद्धा हातभार लावला. भारतात त्यांना इराणी म्हणून ओळखले जाऊ लागले. या इराणी लोकांनी मग भारतातील काही शहरांमध्ये निरनिराळे  व्यवसाय सुरू केले त्यातच एक व्यवसाय होता चहाचा, इराणी चहा. विशेषतः मुंबईत स्थायिक झालेल्या इराण्यांनी त्यांच्याकडच्या  पद्धतीचा चहा त्यांच्या हॉटेल मधून ग्राहकांना देणे सुरू केले. हा इराणी चहा खूप लोकप्रिय झाला. आजही काही इराणी चहाची दुकाने मोठ्या शहरांमध्ये टिकून आहेत. हा चहा लोकप्रिय होण्याचे कारण म्हणजे. चहाची पत्ती "दम' अर्थात मंद आचेवर पाण्यामध्ये बराच वेळ उकळून नंतर त्यात आटवलेले दूध, साखर मिसळायचे आणि मग तो चहा प्यायचा. या पद्धतीचा चहा लोकांना आवडला. या चहा सोबत इराणी चहावाले बन मस्का सुद्धा देत असत. यांची चहाची दुकाने सुद्धा त्यांची संस्कृती दाखवत असत.

   इराण वरील हल्ल्यामुळे तत्संबंधीत अनेक बाबी आठवल्या असल्या तरी महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे अयातुल्ला खामनेई या इराणच्या अध्यक्षाला अमेरिका व इजरायलने ठार केल्यावर आणि विशेष म्हणजे काही मुस्लिम देश अमेरिकेच्या बाजूने असल्यावरही खामनेई प्रति उफाळून आलेले भारतातील  मुस्लिमांचे प्रेम. हजारो किलोमीटर दूर असलेला माणूस आपल्या भारतातील लोकांचा रहबर कसा असू शकतो ? इथले अनुदान, इथल्या सुविधा, इथल्या योजना यांचा लाभ घ्यायचा आणि रहबर मात्र अन्य कुणी ! आमचा बाप मेला असे ते कसे म्हणू शकतात ? त्याच्याविषयी प्रेम दाखवणाऱ्या त्या छाती पिटून विलाप करणा-या महिलांना त्या देशात पाठवले तर त्यांच्या लक्षात येईल की तिथे महिलांची काय स्थिती आहे. आपल्या देशाप्रमाणे तेथील महिलांना मोकळीक किंवा हक्क आहेत का ?

     या इराण पुराणा वरून शेवटी हेच म्हणावेसे वाटते की ज्याप्रमाणे अनेक वर्षांपूर्वी येथे इराण मधून पारशी लोक आले ते इथलेच झाले, इथल्या संस्कृतीत मिसळून गेले, इथल्या मोठा विकासास हातभार लावला त्याप्रमाणे या देशात आलेल्या इतरांनीही त्याचे अनुकरण करायला नको का ? त्यांच्यापासून काही बोध घ्यायला नको का ?

विनय वि. वरणगांवकर©

खामगांव

9403256736